Het eiland van Bohan en zijn Ardense Voskoppen

Sommige plekken laten zich pas vanaf het water raden. Het eiland van Bohan, gelegen op de Semois aan de zuidpunt van de provincie Namen, is er zo een. Onopvallend, wild, verboden voor wandelaars, en toch herbergt het elk mooi seizoen een van de fraaiste symbolen van de Ardennen: een kleine kudde rosse schapen die rustig grazen tussen de armen van de rivier. Achter dit bucolische beeld schuilt een echt natuurbehoudproject, gedragen door de Koning Boudewijnstichting, in een vallei met Natura 2000-status.

Voor de kajakkers die de Semois afvaren tussen Alle-sur-Semois en Bohan is het eiland een herkenningspunt en een moment van rust: je glijdt geruisloos voorbij, je kijkt, en je vertrekt zonder een spoor achter te laten. Dit artikel vertelt zijn geschiedenis, de ecologische rol van zijn schapen, en de beste manier om het te ontdekken — met respect voor een plek die ons niet toebehoort.

Een eiland beschermd door de Koning Boudewijnstichting

Het eiland van Bohan behoort toe aan de Koning Boudewijnstichting (KBS), die het in zijn natuurlijke staat behoudt als paaizone voor vissen en broedplaats voor vogels. Het beheer wordt verzorgd door het Fonds van de Eilanden van de Semois, opgericht binnen de Stichting dankzij de gulheid van schenkers. Dit fonds waakt over drie eilanden in de vallei: het eiland van Bohan en het eiland van de Vanne Cunin, beide in Vresse-sur-Semois, en het eiland « Montclar, poète » in Poupehan, in de gemeente Bouillon.

De drie eilanden maken deel uit van het Europese netwerk Natura 2000, dat de meest waardevolle habitats en soorten van het continent beschermt. Op de Semois betekent dit ongerepte oevers, rustige paaiplaatsen en schuilplaatsen voor een fauna die de toeristische druk anders zou kunnen verstoren. Het eiland van Bohan grenst bovendien aan het natuurreservaat van Membre-Bohan, bekend om zijn opmerkelijke biodiversiteit, op een van de wildste trajecten van de hele vallei.

Een eiland beschermen betekent niet het aan zijn lot overlaten. Zonder ingrijpen sluiten open milieus zich: braamstruiken, brandnetels en vooral jonge fijnsparren heroveren geleidelijk het terrein, verstikken de kruidachtige flora en verarmen de biodiversiteit. Precies daar komen de schapen in beeld.

De Ardense Voskoppen, « grasmaaiers met nul CO₂ »

Sinds 2017 is een schapenbegrazing op het eiland van Bohan gedocumenteerd. Elk jaar trekt, als een kleine zomerse transhumance, een kudde Ardense Voskop-schapen de Semois over om het eiland te bereiken. De dieren verblijven er van eind juni tot eind oktober, voordat ze voor de winter terugkeren naar het onderkomen van hun fokker. De Koning Boudewijnstichting spreekt, naar aanleiding van de editie 2026, van « tien jaar » van deze hervonden traditie.

Het principe van begrazing is even eenvoudig als doeltreffend. Door te grazen vervullen de schapen de rol van natuurlijke grasmaaiers, soms « grasmaaiers met nul CO₂ » genoemd:

Om het mooie seizoen op het eiland door te brengen beschikt de kudde over een houten schuilhok dat schaduw biedt bij grote hitte en bescherming bij de soms plotselinge overstromingen van de Semois. Alles is erop bedacht dat de aanwezigheid van de dieren de natuur dient zonder haar ooit te dwingen.

De Ardense Voskop: portret van een bedreigd ras

De keuze van het ras is allesbehalve toevallig. De Ardense Voskop — in het Frans ook Ardennais Roux genoemd, letterlijk « Ardense vossenkop » — is een robuust en erfgoedwaardig schapenras uit het zuiden van België, historisch aanwezig aan weerszijden van de grens, tot in de Duitse Eifel.

Je herkent hem aan zijn bijzondere silhouet: het lam wordt ros geboren en ontwikkelt rond drie maanden een beige-rossige vacht, terwijl zijn kop en poten ros en wolvrij blijven. Robuust, sober, met een levendig en wantrouwig karakter, neemt hij genoegen met schraal voer en de ochtenddauw. Hij is opmerkelijk bestand tegen kou, parasieten en ziekten, en gedijt op arme, vochtige terreinen en schrale weilanden — kortom het ideale dier voor een eiland dat is overgeleverd aan de luimen van de rivier.

Toch dreigde dit ras te verdwijnen: tegen het einde van de jaren 1950 vrijwel uitgestorven in de Ardennen, werd het in Vlaanderen behouden onder de naam Ardense Voskop, om vanaf het einde van de jaren 1980 opnieuw in Wallonië te worden geïntroduceerd. Vandaag nog steeds als « bedreigd » geklasseerd, telt het een beperkt aantal fokkers en raszuivere dieren. Het ras zien grazen op het eiland van Bohan betekent dus ook, op kleine schaal, getuige zijn van het voortbestaan van een Ardens genetisch erfgoed.

Het eiland van Bohan gezien vanuit de kajak

De mooiste manier om het eiland te benaderen blijft de rivier zelf. De route Alle-sur-Semois → Bohan, ongeveer 17 km (3 tot 4 u), is een van de wildste afvaarten van de Naamse Semois: dichte bossen, steile hellingen en lange stukken ver van elke weg. Ze loopt door het natuurreservaat van Membre-Bohan en rondt de spectaculaire lus van de « Jambon de la Semois », een meander waar de rivier zich bijna op zichzelf terugplooit. Bohan vormt het eindpunt van de route, waar een pendeldienst de peddelaars terugbrengt naar Alle.

Terwijl je langs het eiland glijdt, zie je soms de schapen tussen het loof, en passeer je de informatieborden langs de oevers, die de ecologische rol van de kudde uitleggen. Diezelfde borden herinneren aan een essentiële regel.

Dit samengaan van vrijetijdsbesteding en natuurbehoud vat de geest van de vallei goed samen: genieten van een uitzonderlijke natuur omdat je haar respecteert, en niet ten koste van haar.

Een traditie die wordt doorgegeven

Elk jaar is de aankomst van de schapen ook de aanleiding voor een educatieve dag die de school van Bohan en de naburige dorpen samenbrengt. Op het programma van de voorbije edities: de oversteek van de kudde naar het eiland, de ontdekking van haar rol en van de lokale flora, het observeren van de vissen van de Semois, de uitleg over het beheer van de waterlopen en de opvolging van de dieren, of nog het bouwen van nestkasten. Van enkele tientallen leerlingen in de beginjaren bracht het evenement er tijdens recente edities bijna tachtig samen.

Samen behouden: het Fonds van de Eilanden van de Semois

Wat de geschiedenis van het eiland van Bohan bijzonder maakt, is zijn model van behoud. Het eiland is geen openbaar park, noch gemeentelijk eigendom: het wordt gedragen door een nominatief fonds, het Fonds van de Eilanden van de Semois, ondergebracht bij de Koning Boudewijnstichting en gevoed door de gulheid van private schenkers. Concreet hebben particulieren die de vallei een warm hart toedragen ervoor gekozen om de instandhouding van deze eilanden duurzaam te financieren, in plaats van ze bebouwd, geëxploiteerd of dichtgegroeid te zien.

Het fonds waakt vandaag over drie eilanden in de Semois: het eiland van Bohan en het eiland van de Vanne Cunin, beide in Vresse-sur-Semois, en het eiland « Montclar, poète » in Poupehan (gemeente Bouillon). Elk vervult een rol van toevluchtseiland: paaiplaatsen voor vissen beschut tegen de hoofdstroom, broedplaatsen voor watervogels, en reservoirs van wilde flora. De begrazing door de Ardense Voskop-schapen is slechts een schakel in dit geduldige beheer, dat wetenschap, vrijwilligerswerk en burgerfinanciering verenigt. Voor de kajakker is het een mooie les: de schoonheid die hij doorkruist is geen toeval, maar de vrucht van een engagement.

Bohan, wild eindpunt van de Naamse Semois

Laatste Belgische dorp voor de Franse grens, Bohan sluit op schitterende wijze de vallei van de Semois af. Je komt er aan na een van de meest ingesneden en beboste trajecten van de rivier, daar waar de Semois de dorpen verlaat om zich in het bos te begeven. De sector Membre–Bohan is overigens als natuurreservaat geklasseerd vanwege zijn biodiversiteit: hellingbossen, rotsen, vochtige weilanden en meanders vormen er een landschap van zeldzame gaafheid, kilometers van elke grote weg.

Rond het eiland is er genoeg om de ontdekking te verlengen: slenteren door het dorp Bohan en zijn gehuchten, te voet langs de oevers wandelen, of de geklasseerde dorpen van de gemeente Vresse-sur-Semois bezoeken — Laforêt, Mouzaive, Membre — befaamd om hun Ardense erfgoed. De hele vallei is een terrein voor ecotoerisme: men komt er voor de rust, het stromende water van klasse I, de bossen en een ongerepte fauna. Het eiland van Bohan en zijn schapen zijn er het kleine symbool van: hier « consumeert » men de natuur niet, men doorkruist haar met respect. Dat is precies de geest die wij verdedigen op elk van onze afvaarten van de Semois.